Burgerschap 3.0

UCALL-onderzoekers dr. Liesbeth Enneking, prof. Ivo Giesen en dr. Evelien de Kezel zijn namens het UU kenniscentrum ‘Instituties van de Open Samenleving’ betrokken bij een door de Koninklijke Akademie der Wetenschappen gefinancierd project over de veranderende rol van de burger in de 21e eeuw. 

De institutionele fundamenten van onze Westerse maatschappij zijn aan structurele veranderingen onderhevig. Ingrijpende ontwikkelingen als individualisering, democratisering, privatisering, secularisering en globalisering stellen onze belangrijkste instituties – overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties – voor nieuwe uitdagingen. Zij zien de inhoud en onderlinge afbakening van hun maatschappelijke taken en verantwoordelijkheden veranderen en komen tegelijkertijd onder toenemende druk te staan om adequate oplossingen te bieden voor de problemen van deze tijd. Dit roept vragen op naar de vitaliteit en duurzaamheid van onze traditionele instituties in een veranderende maatschappij en globaliserende wereld.

In toenemende mate ligt de focus daarbij niet meer alleen op de maatschappelijke rol van overheid en bedrijfsleven, maar ook op die van de burger in al zijn verschillende hoedanigheden (buurtbewoner, consument, werknemer, lid van een belangenorganisatie, enz.). Met name de individuele burger ziet de mogelijkheden tot het realiseren van zijn maatschappelijk potentieel echter veelal beperkt door het ontbreken van de noodzakelijke randvoorwaarden, zoals kennis, transparantie, legitimatie, maatschappelijke zeggingskracht en participatiemogelijkheden. Pogingen van overheidswege om het nieuwe burgerschap te faciliteren (denk aan de marktwerking in de zorg, de opvangsubsidie voor kinderopvang door grootouders, een andere benadering van ‘bijstandstrekkers’ en ‘aandachtswijken’) blijken vaak te stranden. Tegelijkertijd komt het voor dat overheidsbeleid de rol van de burger eerder beperkt dan verruimt (bijv. bij bezwaarprocedures binnen het omgevingsrecht), wat leidt tot wisselende signalen, onduidelijkheid en gebrek aan vertrouwen bij de burger.

De noodzaak tot heroverweging van onze instituties in het licht van veranderende maatschappelijke omstandigheden is door de KNAW pregnant geagendeerd. Dit projectvoorstel heeft tot doel de vraagstukken die in hoofdstuk VIII van de Wetenschapsagenda (‘Maatschappij en Veerkrachtige Instituties’, deelvragen 36-42) zijn opgeworpen, te belichten vanuit één centraal institutioneel perspectief: de rol van de actieve burger in de hedendaagse samenleving waarin de overheid steeds verder terugtreedt. Door middel van een reeks seminars en debatten zal in samenwerking met nationale en internationale onderzoekers en maatschappelijke partners wetenschappelijke verdieping en maatschappelijk bewustzijn gecreëerd worden over deze vraagstukken en mogelijke oplossingen ervan, aan de hand van een aantal concrete thema’s. Het uiteindelijke doel is om te komen tot een meer geïntegreerde visie op de rol van de Nederlandse burger in de 21e eeuw en de manieren waarop deze rol van overheidswege beter gefaciliteerd kan worden.

 
Delen: